Stygmat. Helena Wolińska i Włodzimierz Brus | spotkanie autorskie
Ona – prokuratorka wojskowa z czasów stalinizmu, której nazwisko do dziś budzi emocje. On – ekonomista, który po 1956 roku porzucił stalinowskie dogmaty, a w Marcu ’68 został wskazany przez Gomułkę jako jeden z inspiratorów studenckich protestów. Porozmawiamy o życiu Heleny Wolińskiej i Włodzimierza Brusa, których rozdzielała historia, a łączyła miłość, a także o sporze o pamięć, który trwa do dziś.
Winna czy niewinna? Takie pytanie jako pierwsze słyszała autorka, gdy mówiła, nad jakim tematem pracuje.
Fajga Danielak i Beniamin Zylberberg byli rówieśnikami niepodległej Polski. Szkoła dawała im polski język i kulturę, rosnący antysemityzm odbierał poczucie równości, a komuniści obiecywali świat bez podziałów etnicznych. Jako nastolatki działali w nielegalnej organizacji młodzieżowej, a jesienią 1939 roku uciekli do Lwowa. Połączyła ich miłość, a wojna rozdzieliła: on trafił w głąb Związku Radzieckiego, ona straciła rodzinę w Zagładzie i przeżyła w komunistycznej konspiracji. Po 1945 roku, już jako Helena Wolińska i Włodzimierz Brus, stali się częścią nowego systemu, a po latach znów zamieszkali razem. Marzec ’68 uderzył w nich oboje, a na początku lat 70. wyjechali do Oksfordu, gdzie dożyli swoich dni.
Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz splata w tej podwójnej biografii historię polityczną z opowieścią o prywatnym życiu bohaterów. Na podstawie zachowanych dokumentów odtwarza działalność Wolińskiej w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej: losy ludzi, których skrzywdziła, i jej udział w sprawie gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, z którą najczęściej łączy się jej nazwisko. Pyta o osobistą odpowiedzialność oraz o to, czy mit „krwiożerczej komunistki” nie przysłania rzeczywistych czynów i prawdziwych ofiar.
Książka od premiery budzi emocje i skłania do dyskusji o tym, jak dziś oceniać postać Wolińskiej i gdzie kończą się wybory jednostki, a zaczyna presja systemu. Tym bardziej warto o niej rozmawiać.
Z dr Katarzyną Kwiatkowską-Moskalewicz będzie rozmawiać Anna Czekanowicz. Książka ukazała się nakładem Wydawnictwa Agora, premiera ogólnopolska odbyła się 25 lutego 2026.
/ Książkę w dniu spotkania będzie można nabyć w bibliotece ECS w cenie 70 zł, płatność gotówką i kartą płatniczą
Gościni
dr Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz | Historyczka i reporterka, zajmuje się przede wszystkim historią Europy Wschodniej. Pracuje w Instytucie Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza i w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Była stypendystką programu Bekker NAWA na Uniwersytecie w Heidelbergu (2023–2024) oraz programu Wayne Vucinich Fellowship na Uniwersytecie Stanforda (2026). Otrzymała m.in. grant Narodowego Centrum Nauki oraz nagrodę Pióro Nadziei Amnesty International. Za pracę doktorską „Moim marzeniem jest budować Polskę socjalistyczną, wolną ojczyznę wolnych i szczęśliwych ludzi. Strasznie się jednak boję… Tożsamościowe i polityczne dylematy Żydów komunistów w Polsce 1918–1968 – studium podwójnej klęski” otrzymała nagrodę w konkursie im. prof. Majera Bałabana na najlepsze prace magisterskie i doktorskie o Żydach i Izraelu. Tłumaczy z języków białoruskiego i rosyjskiego. Autorka m.in. książki „Zabić smoka. Ukraińskie rewolucje” (Czarne, 2016).
Prowadząca
Anna Czekanowicz | Poetka, prozaiczka i scenarzystka. Wieloletnia dyrektorka Biura Prezydenta do spraw Kultury (2007–2016). Pomysłodawczyni festiwalu i nagrody Europejski Poeta Wolności. Członkini Polskiego PEN Clubu. „Weiser”, opera z jej librettem na podstawie powieści Pawła Huellego „Weiser Dawidek”, miała premierę w październiku 2026 na deskach Opery Bałtyckiej w Gdańsku.
/ 27/11/2026 piątek 18.00
/ biblioteka Europejskiego Centrum Solidarności, Gdańsk
/ wstęp wolny


