Oprowadzanie kuratorskie pt. Wróg, „sojusznik”, okupant: ZSRR wobec Polski w trakcie drugiej wojny światowej

15 sierpnia 2026 r. (sobota) o godz.12.00 zapraszamy na oprowadzanie kuratorskie po wystawie pt. "Wróg, „sojusznik”, okupant: ZSRR wobec Polski w trakcie drugiej wojny światowej", które poprowadzi dr Jędrzej Piekara.

Udział w cenie biletu wstępu na wystawę. Liczba miejsc: 25.

KUP BILET

Dlaczego to samo państwo, które w 1937 r. mordowało Polaków za ich pochodzenie, w 1941 r. otworzyło im bramy łagrów, a trzy lata później narzuciło Polsce własny, podporządkowany sobie rząd? Co łączyło te trzy decyzje – i co je dzieliło?

Oprowadzanie kuratorskie po wystawie głównej Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku prześledzi relacje polsko-sowieckie na przestrzeni ośmiu lat, które zmieniły oblicze Europy Środkowo-Wschodniej. Punktem wyjścia będzie data 11 sierpnia 1937 r., kiedy ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRR Nikołaj Jeżow podpisał rozkaz nr 00485, rozpoczynający operację polską NKWD – zbrodnię, w której zamordowano ponad sto jedenaście tysięcy osób głównie z powodu polskiego pochodzenia. Po agresji ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 r. i deportacjach w głąb sowieckiego imperium, atak Niemiec na ZSRR latem 1941 r. wymusił na Stalinie zmianę kursu. 12-14 sierpnia 1941 r. ogłoszono dekret o amnestii dla obywateli polskich oraz podpisano umowę wojskową, na mocy której powstała Armia Polska pod dowództwem generała Władysława Andersa. Ta współpraca okazała się jednak krucha – w kwietniu 1943 r., po odkryciu grobów katyńskich, ZSRR zerwał stosunki dyplomatyczne z rządem RP na uchodźstwie, a rok później, w lipcu 1944 roku, powołał w Moskwie zależny od siebie Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, konkurencyjny wobec władz londyńskich. Decyzje konferencji jałtańskiej z lutego 1945 r. przypieczętowały ten stan rzeczy, wprowadzając Polskę w sowiecką strefę wpływów na kolejne dziesięciolecia. Podczas oprowadzania  zastanowimy się, na ile sierpniowa „amnestia” z 1941 r. była rzeczywistą zmianą w sowieckiej polityce wobec Polaków, a na ile chwilowym ustępstwem podyktowanym sytuacją na froncie – i jak szybko po wojnie powróciła logika podporządkowania, tym razem już bez pretekstu wojskowego sojuszu.

dr Jędrzej Piekara – pracownik Działu Naukowego MIIWŚ, zajmujący się badaniem ideologii sowieckiej, przede wszystkim problemu „nowego człowieka” i „nowego społeczeństwa”.