Artyści naruszają intymność sypialni, żeby dać świadectwo dzieciństwa przerwanego przez wojnę i przymusową deportację. Od dwustu do ponad siedmiuset tysięcy dzieci Rosjanie uprowadzili bowiem z Ukrainy od chwili, gdy rozpoczęła się pełnoskalowa wojna. Dziewczynki i chłopcy, bohaterowie instalacji, mieli dużo szczęścia, należą do grupy 1943 dzieci, które wróciły do swoich rodzin.

To nie jest niestety opowieść z happy endem, bo powrót do domu stał się dla tych dzieci jedynie kolejnym etapem, a nie zakończeniem wojennej historii.
Artyści przyjadą do Gdańska i wezmą udział w wernisażu – Yarema Malashchuk i Roman Khimei to ukraiński duet artystyczny aktywny od 2013 roku. Pracują w Kijowie, używając takich środków wyrazu jak film, sztuki wizualne i instalacje. Ich twórczość koncentruje się na zagadnieniach pamięci, tożsamości oraz konsekwencjach przemocy w kontekście najnowszej historii Ukrainy.

Podczas spotkania mówić będziemy o doświadczeniu dzieci wywiezionych z Ukrainy: ich codzienności poza ojczyzną, mechanizmach indoktrynacji oraz możliwościach powrotu. Odwołamy się do przy tym do przykładów zamkniętych ośrodków i kolonii wychowawczych, m.in. w Korei Północnej i Czeczenii, gdzie tzw. reedukacja opiera się na izolacji, militaryzacji i presji ideologicznej.

W dyskusji wezmą udział:
Marcin Jędrysiak | analityk Ośrodka Studiów Wschodnich, Zespół Białorusi, Ukrainy i Mołdawi, Warszawa
Yarema Malashchuk i Roman Khimei | twórcy instalacji Nie powinno się tego oglądać, Kijów
Anhelina Kasianova | ekspertka ds. powrotu i wsparcia dzieci oraz młodzieży, Ukraińska Sieć na rzecz Praw Dziecka, Kijów
Anastasiia Vorobiova | badaczka i analityczka praw człowieka w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, Poznań

Konwencja o prawach dziecka (1989) – którą podpisała również Rosja – stanowi m.in., że dziecko ma prawo do relacji z rodzicami i zachowania swojej tożsamości, a nielegalny wywóz dzieci za granicę należy zwalczać.

Żeby dzieci mogły spać spokojnie, dorośli muszą się przebudzić.

Kuratorem realizacji w ECS jest Włodzimierz Polikhun z Działu Wystaw ECS.
Instalacja będzie prezentowana w ECS w dniach 11–27 lutego 2026.
Premierę miała podczas Biennale w Wenecji (2024).