Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku zaprasza na konferencję naukową " Zabawa w Boga: eugenika w dziejach najnowszych", która odbędzie się 19-20 listopada br. w sali konferencyjnej im. Jana Olszewskiego w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.

W tych dniach w Muzeum spotka się kilkadziesiąt badaczek i badaczy, aby zaprezentować wyniki swoich najnowszych badań oraz podyskutować o trudnej, tragicznej, ale nadal nienależycie rozpoznanej historii eugeniki.

PROGRAM KONFERENCJI

Wśród szeregu świąt i rocznic historycznych wydarzeń Dzień Pamięci Ofiar Zagłady Osób z Zaburzeniami na terenach okupowanej Polski podczas II wojny światowej, który przypada 22 września, jest nadal słabo rozpoznawalny. Z pewnością wpływ ma na to fakt, że uchwalono go decyzją Sejmu Polskiego zaledwie dwa lata temu.

Dla przypomnienia: 22 września 1939 r. dokonano pierwszych morderstw pensjonariuszy dawnego szpitala psychiatrycznego w Kocborowie pod Starogardem Gdańskim. Był to jeden z wielu ośrodków, w których uśmiercano osoby chore i upośledzone, realizując tym samym jeden z celów polityki eugenicznej nazistowskich Niemiec.

Mając powyższe na uwadze, Muzeum II Wojny Światowej podjęło decyzję, by kolejną, tradycyjnie organizowaną pod koniec roku konferencję naukową poświęcić nie tylko historii niemieckich zbrodni związanych z rozwojem polityki eugenicznej, ale szerzej - eugenice jako takiej.

Ruch eugeniczny zrodził się z pozornie szlachetnego celu " udoskonalenia" rasy ludzkiej poprzez selekcję, co było jednym z aspektów bezprecedensowego postępu naukowego XIX wieku. Wkrótce jednak entuzjaści eugeniki zaczęli postulować mobilizację aparatu biurokratycznego nowoczesnego państwa, aby wcielić te teorie w życie. Z czasem poszczególne kraje wprowadziły praktyki eugeniczne na różną skalę. Apogeum tej polityki stała się realizacja w nazistowskich Niemczech programu tzw. akcji T4 - projektu systematycznych, masowych morderstw w ramach przymusowej eutanazji, który pochłonął około 300 tys. ludzkich istnień. Zbrodnia ta stała się technologicznym i ideologicznym prekursorem Zagłady.

Eugenika nie była jednak zjawiskiem lokalnym. Co niezwykle istotne, nie skończyła się też wraz z upadkiem Rzeszy Niemieckiej w 1945 r. Było to zjawisko o charakterze globalnym, które dotknęło środowisk medycznych, prawnych i społecznych na wielu kontynentach. Część krajów utrzymała regulacje eugeniczne aż do ostatnich dekad XX w., a niekiedy nawet dłużej.

Choć historia eugeniki zajmuje naukowców od dawna, szczególnie na przestrzeni ostatnich kilku dekad widać wyraźne zmiany w kierunkach prowadzonych badań. Skupiając się tylko na okresie po 1945 roku: początkowo dominowała kwestia rozliczeń sądowych oraz skupienie niemal wyłącznie na eugenice niemieckiej. Nie można pominąć też milczenia sporej części środowisk medycznych i braku rozpoznania np. osób poddanych przymusowej sterylizacji jako ofiar. Z czasem, w latach 60. i 70. XX w., pojawiły się pierwsze syntetyczne opracowania akademickie, wskazujące na jeszcze inne aspekty eugeniki i traktujące ją jako element historii idei oraz historii elit intelektualnych. Przełom, zmiana paradygmatu, nastąpił zasadniczo w latach 80. XX w. i kolejnych dekadach, kiedy eugenikę zaczęto postrzegać jako naukę głównego nurtu. Powiązano ją też z historią Zagłady oraz pojawił się szereg prac o charakterze komparatystycznym i międzynarodowym. Od kilkunastu lat coraz częściej, obok historii idei czy sprawców, uwaga badaczy skupia się na ofiarach, historii społecznej i historii pamięci. Nie bez powodu dopiero na przełomie XX i XXI w. zaczęły na szerszą skalę powstawać pierwsze wystawy i miejsca pamięci poświęcone ofiarom zbrodniczej polityki eugenicznej. Zaczęto szerzej zwracać uwagę na kwestie eugeniki po II wojnie światowej, w szczególności wobec np. rdzennej ludności wybranych krajów, czy też na skalę zaangażowania w ten proceder środowisk naukowych i uczelni.

O istocie podejmowania dalszych badań i dyskusji nad trudną historią eugeniki świadczy m.in. skala zainteresowania konferencją Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Propozycje referatów zgłosiły 54 osoby z 14 różnych krajów z Europy, Azji i Ameryki Północnej. Ostatecznie podczas konferencji wystąpi 20 prelegentów.

Konferencja będzie tłumaczona symultanicznie na język angielski i polski.

Wstęp wolny.