Jerzy Giedroyc, Józef Czapski i „Kultura” w Muzeum II Wojny Światowej

Historia doświadczona, historia opowiedziana: wojna i totalitaryzm w literaturze

W 2026 roku obchodzimy Rok Jerzego Giedroycia, ustanowiony przez Senat RP, oraz Rok Józefa Czapskiego, ustanowiony przez Sejm RP. Z tej okazji 10 października 2026 r. (sobota) zapraszamy na całodniowe wydarzenie poświęcone twórcom paryskiej „Kultury” oraz związkom literatury z doświadczeniem wojny i totalitaryzmu. Wstęp wolny.

Obok Giedroycia i Czapskiego przypomnimy sylwetki i twórczość Gustawa Herlinga-Grudzińskiego oraz Jana Józefa Szczepańskiego, a także Wasilija Grossmana i Warłama Szałamowa – autorów mniej znanych polskiej publiczności, których świadectwo wpisuje się w tę samą refleksję nad losem człowieka uwikłanego w historię XX wieku.

Dzień otworzy uroczysta prezentacja wystawy czasowej poświęconej Instytutowi Literackiemu. Zobaczymy unikatowe artefakty związane z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem, pozyskane dzięki współpracy z Instytutem Literackim, między innymi pamiątki po ich służbie w Armii Andersa.

Program:

10:00 „Wejście w historię” – uroczysta prezentacja unikatowych artefaktów pozyskanych dzięki współpracy z Instytutem Literackim.

poziom -3

Sala konferencyjna:

11:00 „BLACK MILK: WRITING AS WITNESS”  wykład wprowadzający Erica Karpelesa, amerykańskiego malarza i pisarza, autora uznanej biografii „Prawie nic. Józef Czapski. Biografia malarza” (2018), a także książek „Paintings in Proust” i „Józef Czapski: Apprenticeship of Looking”. Karpeles jest absolwentem Art Students League of New York i członkiem Czesław Miłosz Institute przy Claremont McKenna College.

12:00-14:00 seminarium naukowe „Doświadczenie totalitaryzmu i jego recepcja w literaturze” z udziałem prof. dr hab. Anny Nasiłowskiej (Instytut Badań Literackich PAN), prof. dr. hab. Rafała Habielskiego (Uniwersytet Warszawski) i dr. hab. Sławomira Nowinowskiego (Uniwersytet Łódzki). Prowadzenie: dr Jędrzej Piekara (Muzeum II Wojny Światowej).

14:00-15:00  przerwa

15:00-17:00 seminarium naukowe „Doświadczenie wojenne i jego recepcja w literaturze” z udziałem dr. hab. Andrzeja Franaszka (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie), prof. Giovanniego Maddaleny (Uniwersytet w Molise) i dr Anny Spiechowicz (Uniwersytet Jagielloński). Prowadzenie: prof. Sławomir Łukasiewicz (Katolicki Uniwersytet Lubelski).

17:30–19:00 promocja książki „Jerzy Giedroyc, Józef Czapski, Listy 1943–1948” (Wydawnictwo Więź) z udziałem prof. dr. hab. Rafała Habielskiego i Anny Bernhardt.

Wstęp wolny, wydarzenie będzie tłumaczone na język angielski.

Wydarzenie organizujemy we współpracy ze Stowarzyszeniem Instytut Literacki Kultura, ze Study Center Vasily Grossman w Turynie oraz z Centrum Jerzego Giedroycia przy Uniwersytecie Łódzkim. Program objęty został honorowym patronatem Marszałka Senatu RP, Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Ambasadora Francji w Polsce.